حاج محمدعلي حسني سعدي (پدر معظم شهيدان؛ حسن و جواد حسني سعدي)

«عطر بهار نارنج»
روي كاغذ نوشت؛ اسارت.
چندتا نقطه هم گذاشت كنارش. نتوانست جمله اش را تمام كند. باز نوشت؛ اسارت، اسارت، اسارت.
كتاب هاي روي ميز را يكي يكي ورق زد. چيزي كه مي خواست توي هيچ كدامشان نبود. چشمانش را بست و زير لب خواند.
ـ بسم الله الرحمن الرحيم... يا ايها المزمل... قم الليل الا قليلا... نصفه او انقص منه قليلا...
چشمانش را باز كرد. چشمش به كتابي افتاد كه مقابلش بود. رويش نوشته بود؛ سه هزار روز اسارت.
كتاب را برداشت و ورق زد. روي چهارمين برگ كتاب مكث كرد.
ـ تقديم به برادر عزيزم جواد كه بعد از يازده سال، از پيكر پاكش تنها مشتي استخوان و يك پلاك به دستمان رسيد و تقديم به برادر جاويدالاثرم حسن كه از همه ي زواياي زندگي مان بوي پيراهن او به مشام مي رسد.
چند صفحه به عقب برگشت. ابتداي كتاب، يك عكس بود و يك نوشته. چشمانش روي نام محمدرضا ماند. در مهرماه سال سي وهشت به دنيا آمده بود؛ در روستاي «سعدي».
در خانواده اي كشاورز، تنگدست و متدين رشد كرده بود. دبستانش را در روستا و دبيرستانش را در كرمان گذرانده بود. وقتي انقلاب شد، دانشجوي حسابداري بود. بعد به كردستان رفت براي مبارزه با ضدانقلاب ها.
با شروع جنگ به جبهه ي جنوب رفت. در مرحله ي اول عمليات بيت المقدس زخمي شد. همان روز به اسارت بعثي ها درآمد؛ دهم ارديبهشت ماه سال شصت ويك.
در اسارت خبر شهادت دو برادرش را به او دادند؛ جواد و حسن. پيكر جواد را بعد از يازده سال آوردند، اما حسن را نه.
محمدرضا سال شصت ونه آزاد شد.
باز روي كاغذ مي نويسد؛ اسارت. باز مي نويسد و مي نويسد و مي نويسد. باز هم هيچ، جز چندتا نقطه جلويش.
چشمانش را مي بندد و باز مي كند و زير تمام آن جملات مي نويسد؛ بوي بهار نارنج.
قلم را روي كاغذ مي گذارد و مي رود. مي رود و چند ساعت بعد با يك بغل كاغذ برمي گردد. همه شان را مي گذارد روي ميز و شروع به نوشتن مي كند.
مرد بوي بهار نارنج مي داد. دلش، دستانش، قدم هايش، صدايش.
شعرهاي زيادي را از بر بود. همه اش را خودش سروده بود. حتي يكي از آن ها دهان به دهان گشته بود و به شهر ديگري رسيده بود. يكي كه آن را از دهان او شنيده بود، به او گفته بود: «اين شعر مال تو نيست، تو دروغ مي گويي!»
بي خبر از آن كه شعر او از پاي منبر يكي از مساجد كرمان به شهر ديگري رسيده بود. او پاي همين منبرها، به قدر يك عالم درس آموخته بود. آن قدر كه مي تواند حكم بگويد و منبر برود!
شش بيت يكي از شعرهايش اين است:
«آتش نمروديان جان خليل الله نسوخت
آتش ابن زياد سوخت خيمه ي آل رسول(ص)
نه، خليل الله به حال تب در اين خيمه نبود؟
نه، خليل كربلا فرزند پيغمبر(ص) نبود؟
آه از اين بي رحمي ات اي حرمله
نه، همين شهزاده اصغر، زاده ي زهرا نبود؟»
او از قيام خميني تاكنون شعر مي گويد؛ از سال چهل ودو. سواد ندارد. مكتبخانه هم نرفته است. پولي براي مكتبخانه رفتن نداشته كه برود. بعد از انقلاب هم فرصتي براي نهضت رفتن نبوده. اين شد كه بي سواد ماند.
گاهي كه شعري مي گويد، توي ذهنش چند بار مرورش مي كند كه يادش نرود. بعد هم يكي از بچه ها را مي نشاند كه برايش بنويسد.
از هفت سالگي فرستادندش سر كار. خودش مي گويد: «زمان ما هفت ساله كه مي شدي، يه چوب مي دادن دستت كه بري گاوها رو بچروني. بعد كه كمي بزرگتر مي شدي، يه بيل مي دادن بهت كه بري كشاورزي كني!»
گاه آن قدر كارش سنگين بود كه توي شبانه روز سه ساعت هم نمي خوابيد.
يك بار وقتي گوسفندها را براي چرا برده بود، چيزهايي شبيه علامت توي صحرا مي بيند. وقتي پي گير مي شود كه آن ها چيست، مي فهمد نشانه اي است براي روستايياني كه مالشان را از ترس غارت شدن توي صحرا قايم كرده اند.
به او گفته بودند: «چند سال پيش و حتي حالا مي اومدن و مي آن براي غارت خونه ها. براي همين، مردم شبانه وسايلشون رو بار مي كردن و مي بردن صحرا. يه چاله مي كندن و وسايلشون رو توي چاله مي گذاشتند. رويش هم خاك مي ريختن. بعد هم نشانه اي مي گذاشتند كه بعداً بيان و بردارندش.»
اين را وقتي به او گفته بودند كه او خيلي كوچك بود؛ چيزي حدود هشتاد سال پيش.
غير از غارت، خشكسالي و بي غذايي هم بود. از كسي شنيده بود كه «عده اي خونه شون رو پر مي كنن از خشت. چونه ي گل رو كه مي ذاشتن، ميانش رو باز مي كردن. يه مشت ارزن مي ريختن داخل اون و صافش مي كردن. مي شده خشت. بعد خشت ها رو مي چيدند كناري روي هم. وقتي ديگه چيزي نمي موند براي خوردن، خشت ها رو مي ذاشتن توي لگن آب. گل ها كه از هم باز مي شد، ارزن ها رو برمي داشتن و استفاده مي كردن.»
او توي اين شرايط بزرگ شده بود، توي روستاي سعدي. تازه اين ها فقط خورد و خوراك بود. روزهاي بيماري و نداري، وقتي دست به دست هم مي داد، محال بود كسي را از پاي درنياورد.
او مي گويد: «امان از وقتي كه كسي مريض مي شد. نه پولي داشت كه نون گندم بخوره و سرفه ش خوب شه، نه الاغي بود كه سوار شه و بره كرمان. وقتي هم كه مي رفتي كرمان براي مداوا، بايد شانس مي آوردي كه به يخبندان توي راه نخوري!
كمتر كسي توي اون زمان به كسي كمك مي كرد. اون هايي كه نداشتن با هم خوب بودن. ولي اون هايي كه داشتن، كمتر مي شد كه كمك به زيردست هاشون بكنن.»
ازدواج كرد، با زهرا ايلاتي. زن همراه و خوبي بود، اما به صبوري محمدعلي نبود. گاهي مي گفت كه «گوسفندها رو ببر و بفروش، حوصله ي سر و صداشون رو ندارم!»
فقط توي اين چيزها صبوري اش كم مي شد، اما جاهاي ديگر اين طور نبود.
هنوز انقلاب نشده بود. محمدعلي داشت توي مسجد نماز مي خواند. نمازش كه تمام شد، قامت بست براي نماز ديگري.
يك نفر بلند گفت: «براي سلامتي حاج آقا خميني صلوات بفرستيد!»
همه صلوات فرستادند جز چند نفر. يكي از آن هايي كه صلوات نفرستاده بود، شروع كرد به فحش دادن به بقيه. طرفدار شاه بود.
از مسجد كه بيرون رفت، همه حدس مي زدند كه فردا از طرف ژاندارمري بفرستند دنبالشان. مي دانست كه او مي رود كه لويشان بدهد!
صبح كه شد، از ژاندارمري كدخدا را خواستند. كدخدا كه ديد اگر نرود، مي آيند و به زور مي برندش؛ خودش رفت. پانزده نفر هم همراهش رفتند. پاسگاه همه شان را خواسته بود. محمدعلي و برادرش هم جزوشان بودند. مي خواستند به خاطر همان صلوات فرستادن بندازندشان زندان. توي زندان؛ شكنجه بود، كار طاقت فرسا بود، صدتا بلاي ديگر هم بود!
ازشان پول گرفتند كه زنداني شان نكنند. اما از او و برادرش پول نگرفتند. خودشان ندادند. نماينده ي مجلسي بود كه آشنايشان بود. به پشتيباني اسم او، پول ندادند. اما كتكشان زدند.
محمدعلي را زده بودند و گفته بودند: «براي چي براي خميني صلوات فرستادي؟»
گفته بود: «من صلوات نفرستادم!»
دروغ هم نگفته بود. آن موقع او داشت نماز مي خواند.
آزادش كردند.
قبل از انقلاب هر وقت مي شنيد كه كسي رفته كربلا، دلش مي گرفت. مي گفت: «چرا اين ها مي روند كربلا و نمي روند مكه؟!»
فكر مي كرد كربلا و مكه توي يك كشور است. مدام مي رفت و با خودش توي صحرا گريه مي كرد. خيلي دلش مي خواست برود كربلا. اما مدام از خدا مي خواست كه اول بطلبدش كه برود مكه و مدينه، آن وقت برود كربلا.
مي گفت: «اول زيارت جد حسين، بعد زيارت حسين.»
آن روزها كربلا رفتن و آمدن، حدود يك ماه طول مي كشيد. ساده نبود زيارت رفتن.
خودش هم نفهميد چه طور شد كه همه چيز براي رفتنش جور شد. وقتي به خودش آمد كه توي مدينه بود. چند روز بيشتر نتوانست بماند. از آن جا به زور فرستادندش عراق.
اوضاع عراق خوب نبود. مدام درگيري بود و بگير و ببند. توي خودشان درگيري بود؛ بين مردم و دولت.
كارواني كه محمدعلي همراهشان بود، تصميم گرفتند كه برگردند ايران. ترسيده بودند كه بلايي سرشان بيايد.
محمدعلي زيارتش را كرده بود، حرف هايش را هم زده بود، يك دل سير هم آن جا مانده بود. اما وقتي يادش آمد كه بايد برود، دلش گرفت. وقتي يادش آمد كه چند روز ديگر عاشورا است، ديگر بغضش كودكانه شد. انگار داشتند او را از مادرش جدا مي كردند. گريه اي كودكانه مي كرد و دلش نمي خواست كه برود.
با همان حال رفت زيارت. چشمش كه به ضريح افتاد، تمام ناآرامي هايش با گفتن چند جمله سكون گرفت. با حال غريبي گفت: «يا حسين من كه قابل نيستم، اما تو رو به مادرت قسم مي دم كه بذاري تا عاشورا كربلا بمونم!»
اين را كه گفته بود، انگار همه ي ترس ها و تلاطم هاي دروني اش به ساحل آرامش رسيده بود. همراهانش رفته بودند و او مانده بود.
آن روزها هنوز همه ي بچه هايش به دنيا نيامده بودند. بعد از آن سفر، بچه هايش شدند شش تا. چهارتا پسر و دوتا دختر.
بچه ها به دنيا مي آيند، بزرگ مي شوند. اما معلوم نيست اين كه نفست به نفسش بند است، برايت مي ماند يا نه!
بزرگش مي كني، از شيره ي جانت به او مي نوشاني، در آغوش مي كشي اش كه مرهم دردهايت شود. روي زمين كه مي گذاري اش، چند قدمي كه از تو دور مي شود، ديگر مي رود كه برود. مي رود به راهي كه نمي تواني جلويش را بگيري؛ تو خودت، پايت، قلبت، زودتر از او به آن راه رفته است!
از آن چهارتا پسر، حسين تصادف كرد. محمدرضا اسير شد. حسن و جواد هم شهيد شدند.
صبوري همسر محمدعلي اين جا معلوم شد. هم صبوري او و هم صبوري خودش!
حسن آذرماه سال 1331 به دنيا آمده بود، جواد ارديبهشت سال 1342.
حسن تا سوم راهنمايي خوانده بود. نيروي شهرباني بود. ازدواج نكرده بود. وقتي رفت جبهه، توي جبهه تك تيرانداز بود.
جواد فوق ديپلم داشت. پاسدار رسمي بود. متأهل بود و يك پسر داشت. توي جبهه معاون گروهان بود و چند بار مجروح شده بود. جواد توي آخرين عملياتي كه شركت داشت، با آن كه فرمانده گروهان بود، خودش جلوتر از نيروهاش بوده.
زماني كه ازدواج مي كرد، به همسرش گفته بود: «هيچ به اين فكر كرده اي كه من برم و هرگز پيش شما برنگردم؟ يا برگردم و دير به دير بتونيم كنار هم باشيم؟»
همسرش پيش از اين مي دانست كه براي هر پاسداري دوري و اتفاق هست. اما خودش را دلداري مي داد كه براي او اتفاق نمي افتد. نمي دانست كه همان مي شود كه جواد گفته بود.
روزي كه مي خواست برود جبهه، با همسرش رفتند ديدن پدرش. رفته بود كه از او و مادرش خداحافظي كند. پدرش به او گفته بود كه «برادرت اسيره و آن يكي توي جبهه است. تو ديگر نرو!»
گفته بود: «من دارم به وظيفه ام عمل مي كنم، شما نبايد جلوي من رو بگيري!»
حدود يك سال از اسارت محمدرضا گذشته بود. سال شصت ودو بود و عمليات والفجر سه. حسن و جواد رفتند جبهه. رفتند؛ آن وقتي كه هنوز در و ديوار خانه در تب بوي پيراهن يوسف مي سوخت!
خبر آوردند كه حسن و جواد شهيد شده اند؛ هشتم مردادماه سال 1362، در قلاويزان. اما گفتند كه پيكرشان را پيدا نكرده اند.
مگر يك چشم سوسوي گشتن به دنبال چند يوسف را دارد؟! براي التيام درد فراق سه يوسف، بايد چند پيراهن عطرآگين بياورند!
بعد از هشت سال، محمدرضا از اسارت آزاد شد. بيست ودوم فروردين ماه سال 1373 هم پلاك حسن را آوردند. اما هنوز كه هنوز است پيكر جواد را نياورده اند.
محمدعلي و زهرا تمام اين سال هاي چشم انتظاري را پابه پاي هم تاب آوردند. زهرا، اما ديگر نتوانست. چند سال پيش به رحمت خدا رفت.
محمدعلي حالا كه تنها شده است، توي يكي از اتاق هاي خانه ي محمدرضا زندگي مي كند؛ با او، عروس و بچه هايشان، توي كرمان.
قلم را روي كاغذ مي گذارد. دلش مي خواهد باز هم از پيرمرد بنويسد. اما نمي تواند. از او چه بنويسد، وقتي به جاي اين كه از نبودن بچه هايش براي او بگويد، فقط از خدا برايش گفته بود.
چه بنويسد وقتي طنين صداي زيباي او توي گوشش مي پيچد.
ـ خدا گريه ي بعضي آدم ها رو دوست داره!
ديگر چيزي نمي نويسد جز چند خط زير نوشته هايش.
ـ آن هنگام كه عطر بهار نارنج در آن كلام مقدس پيچيد، من تو را از پشت چشمان بسته ام ديدم... خوبي هاي تو را و لطف تو را... بهار نارنج را به نسيم بسپار!...